راهنماى سفر و يك لنگر محكم و نگهدارنده از غرق شدن در جزر و مدها ، و هم شرايط خاص زمان را به عنوان مناطق و منازل بين راه كه بايد مرتباً به آنها رسيد و گذشت كاملًا بشناسيم تا بتوانيم در اقيانوس متلاطم زندگى به سرمنزل مقصود برسيم . از نظر گروه نامبرده ، در اينجا مشكل لاينحلّى وجود ندارد . فقط آشنا نبودن با حقايق اسلام و يا تميز ندادن ميان عوامل توسعه و پيشروى زمان و ميان جريانها و پديده‌هاى انحرافى كه لازمهء طبيعت بشرى است ، ممكن است مسئله را به صورت معما جلوه دهد . ولى افراد و طبقاتى هستند كه اين مسئله را واقعاً به صورت يك معماى لاينحل و به صورت يك تضاد آشتى ناپذير مىنگرند و معتقدند « اسلام » و « مقتضيات زمان » دو پديدهء غيرمتوافق و ناسازگارند و از ايندو حتماً يكى را بايد انتخاب كرد : يا بايد به اسلام و تعليمات اسلامى گردن نهاد و از هرگونه نوجويى و نوگرايى پرهيز كرد و زمان را از حركت بازداشت ، و يا بايد تسليم مقتضيات متغير زمان شد و اسلام را به عنوان پديده‌اى متعلق به گذشته به بايگانى تاريخ سپرد . روى سخن در اين مقاله با اين گونه افراد است . استدلال اين گروه اين است كه اسلام به حكم اينكه دين است بويژه كه دين خاتم است و دستوراتش جنبهء جاودانگى دارد و بايد همان‌طور كه روز اول بوده براى هميشه باقى بماند ، يك پديدهء ثابت و لايتغير است . و اما زمان در طبع خود متغير و كهنه و نوكُن است . طبيعت زمان اقتضاى دگرگونى دارد و هر روز اوضاع و احوال و شرايط جديدى خلق مىكند مغاير با شرايط پيشين . چگونه ممكن است چيزى كه در ذات خود ثابت و لايتغير است با چيزى كه در ذات خويش متغير و سيّال است ، توافق و هماهنگى داشته باشند ؟ آيا ممكن است تيرهاى برق و تلفن كه در منطقهء معينى در كنار جاده‌ها نصب مىشوند با اتومبيلهايى كه مرتباً از جاده‌ها عبور مىكنند و در دو لحظه در يك نقطه نيستند ، توافق و هماهنگى داشته باشند ؟ آيا ممكن است جامه‌اى كه براى يك كودك دوساله دوخته مىشود تا